PostScript: de positie van de octopus

34177-Octopus-BabyEen epistel over een probleem dat zich op Calypso niet voor doet. Vreemd? Valt wel mee want iedereen die een lesboek van de NOB openslaat kan “zoek de verschillen” doen en er achter komen dat er zaken structureel anders zijn tussen de  NOB en Calypso. Maak daar trouwens maar van: tussen de NOB en de rest van de wereld. Dus pak de chips en het bier er maar bij want het wordt smullen. Deze maand ga ik een stukje rijden op een van mijn  belangrijkste stokpaardjes …: de positie van de octopus. 

Elke maand schrijft Olivier van der Post een column in de Calypso Online over duiken: de PostScripts. Alle PostScripts zijn columns van op persoonlijke titel van Olivier van der Post. De columns zijn bedoeld om de discussie uit te lokken. Ze vertegenwoordigen niet noodzakelijk de mening van Calypso of van hemzelf.  

Waarom eigenlijk een octopus?

Vooropgesteld, een octopus, of tweede ademautomaat, is verplicht. En dat is maar goed ook. Ergens in de jaren tachtig raakte het meenemen van een tweede ademautomaat algemeen gebruik. De hoofdreden is een alternatief te bieden als er iets met een primair ademsysteem van jou of je buddy aan de hand is. Geen lucht meer of een blazende tweede trap zijn de meest voorkomende. Toch is dit antwoord van een tweede tweede trap niet zo voor de hand liggend als het lijkt. Er waren tegenstanders en ze hadden ook een punt. De octopus kan ook gaan blazen waardoor het risico op een leeg lopend systeem alleen maar wordt vergroot. Met de juiste training is buddy breathing ook een zeer effectieve manier om met twee duikers uit één systeem te ademen. Zo beredeneerd voegt een octopus alleen maar problemen toe.

De tegenstanders hebben het pleit verloren omdat, mede door innovaties zoals de octopus, een hoop zwem- en duikvaardigheden kwamen te vervallen. Het duiken werd toegankelijker voor een veel grotere groep mensen. In praktijk bleek het terugvallen op een tweede automaat veiliger dan terugvallen op een complexe techniek waarbij beide duikers ook nog eens heel koelbloedig moesten blijven.

De drie richtingen

Een octopus is niet veel als je ook niet een visie hebt wat je er mee wilt doen. Hier zijn drie richting ontstaan.

  1. De octopus is alleen voor je buddy, je buddy heeft ook een octopus en die is alleen voor jou. Dit is de richting van de NOB.
  2. De octopus is een reserve ademautomaat die zowel door jezelf als door je buddy is te gebruiken. Dit is de richting van de meeste duikorganisaties.
  3. De octopus is je primaire ademautomaat en de reserve ademautomaat is alleen voor jou. Dit is de richting van de technische duikorganisaties.

NOB

OnderarmsgreepDe visie van de NOB is ontwikkeld binnen hetzelfde paradigma als waarbinnen de enkele automaat met buddy breathing techniek werd ontwikkeld. Als duiker heb je aan je uitrusting nog steeds één automaat. De extra automaat is voor je buddy en dus expliciet niet voor jou. Net als bij de buddy breathing techniek is voor alle problemen met de ademuitrusting een directe aanwezigheid van een buddy noodzakelijk. De automaat is daarom links gesitueerd waardoor de buddy de automaat vrij kan gebruiken zonder dat er een rare draai in de kabel komt of dat je het risico loop dat de automaat ondersteboven wordt aangereikt. Officieel accepteert de NOB elk van de drie configuraties, echter elke afbeelding en foto in elk boek heeft de slang van de octopus op links. De 1*, 3* en Redden opleiding bespreken alleen de techniek met een octopus op links. De meeste eerste trappen hebben 4 middendruk poorten. Als de octopus op links wordt gedragen, heeft dit gevolg voor de positie van de andere slangen. Dan gaat de droogpakslang dus automatisch over rechts. De andere middendruk poorten worden bezet door primaire automaat en inflator slang.

De rest van de wereld. 

Andere algemene duikorganisaties hebben de duiker twee automaten gegeven. De octopus is gesitueerd over rechts, net als de primaire automaat. De duiker zelf heeft zo toegang tot het eigen alternatieve systeem. Omdat de automaat met een bocht in de slang moet worden aangereikt als de buddy een octopus nodig heeft,  is de slang vaak wat langer. Alle slangen aan de rechter kant zijn ademautomaten, de overige slangen lopen naar links. Momenteel is dit internationaal de meest gebruikte configuratie.

De Tec-ies

dir1Omdat er met grotduiken, diepduiken en decompressieduiken vreselijk veel ongelukken gebeurden, hebben technische organisaties het duiken opnieuw uitgevonden (William Hogarth Main). Net als de reguliere organisaties hebben de duikers twee automaten over rechts. Daarbij heeft elke automaat ook een eigen eerste trap aan een eigen fles. De duiker ademt zelf door de automaat die hij in nood aan de buddy geeft. Deze automaat zit aan een zeer lange slang van twee meter die om het lichaam van de duiker wordt geslagen. Ademend door deze automaat kan de buddy zichzelf overal situeren langs de lucht donerende duiker. In krappe omgevingen zelfs voor- of achteraan. De buddy kan en mag de automaat uit de mond van de gever pakken. De gever heeft een tweede automaat met een bungee koord om de eigen nek. Als de eerste automaat wordt afgestaan, afgepakt, kapot gaat of uit de mond valt, hangt de andere automaat direct onder zijn kin. Er is ook een hele procedure ontwikkeld (valve dril) om zelf te wisselen van eigen automaten mocht er iets aan de hand zijn. Een duiker kan onderwater een tweede, geheel gescheiden, luchtsysteem creëren. De duiker wordt zo veel autonomer en deze techniek maakt zelfs verantwoord soloduiken mogelijk.

Are you so stupid or am I so smart. 

Aangezien meer dan 99% van de duiken niet in grotten plaatsvindt, is duiken zoals het zwarte legioen aan hogarthian of DIR duikers doet totaal over de top. De Grevelingen is geen grot. Als je dan de twee overige configuraties bekijkt, springt de eerste, octopus op links, er met kop en schouders uit. Makkelijk aan de geven en geen draai in de slang. Omdat je altijd met een buddy moet duiken, is er geen enkele reden om terug te hoeven vallen op je eigen andere automaat. Hou het simpel in redenatie en configuratie! De rest van de wereld is gek en jij bent een vliegtuig.

Serieus probleem

Want er is ook iets serieus mis met de octopus op links. De belangrijkste is dat de duiker niet goed kan terugvallen op het eigen systeem. Er is een volledige afhankelijkheid van de buddy bij problemen en als die er niet is, dan gaat het helemaal mis. Laat ik een voorbeeld geven: een duiker merkt dat er iets mis is met zijn ademautomaat. De automaat begint langzaam te blazen en het wordt steeds erger. De duiker concentreert zich een paar seconden op het probleem, houdt in met zwemmen, en als hij weer op kijkt, is de buddy weg. Met een paar meter zicht, zeer gangbaar in Nederland, kan dit zomaar gebeuren. Met het verlies van de buddy is ook zijn enige getrainde oplossing verdwenen. Hij houdt als enige mogelijkheid over zijn eigen octopus te pakken. Een techniek die hem nooit is geleerd. Hij pakt hem, zet hem in zijn mond en het ding ademt zeer beroerd. Hij heeft niet in de gaten dat als hij de octopus zoals zijn primaire automaat in zijn mond doet, hij de octopus er ondersteboven in zet. Hij kan dit door de vorm van zijn bril niet zien en kan zo ook niet het probleem detecteren en zichzelf herstellen. Hij had de octopus nog moeten draaien (inclusief draai in de slang). De duiker heeft nu geen buddy, een blazende automaat én een automaat waar niet uit te ademen valt. Als dit dieper dan twintig meter gebeurt, is het snel einde oefening. Als er dan ook nog paniek ontstaat in een stoffige omgeving, en het zicht nul wordt, dan zijn de kansen helemaal verkeken.

Menselijk falen

Alle onderzoeken naar menselijk falen geven aan dat in geval van nood alle handelingen eenduidig moeten zijn. Je hebt geen tijd en mist dan het cognitief vermogen om onder de (extreme) druk van een noodsituatie complexe handelingen goed te verzinnen, te overdenken en te controleren. Het moet gelijk goed zijn. Daarbij moet een klein issue niet leiden tot een probleem en vervolgens tot een catastrofe. Het in slaap vallen van een matroos mag niet leiden tot het uitvaren met open deuren en dat op zichzelf mag al niet leiden tot het zinken van een schip.

HS geen luchtAls je met een blazende automaat je eigen octopus pakt, moet die gelijk goed in je mond zitten. Met een octopus over rechts is dit zo, met een technische configuratie is dit zo en met een NOB configuratie is dit niet zo. De eigen octopus leidt met een configuratie op links gegarandeerd tot een issue. En terugvallen op de buddy in zo’n situatie voegt alleen een onbetrouwbaar element toe aan de vergelijking. Het relatief kleine probleem van een blazende automaat wordt in de configuratie van de NOB direct een levensgevaarlijke situatie. Zoals in het voorbeeld eerder, het verlies van een buddy als gevolg van het ontstaan van een probleem, is een hele reële situatie. Fout wordt op fout gestapeld. Terwijl, in vergelijk met een technische configuratie, het veel voorkomende probleem van een blazende automaat heel beperkt is en door de duiker zelf onderwater simpel onder controle kan worden gebracht.

Hier zit dan ook het grootse punt van kritiek voor de NOB configuratie over links: deze werkt alleen als alles goed gaat. Daarbij is de octopus op links is eigenlijk alleen goed bruikbaar in een “out of air situatie”: een situatie die zich door het gebruik van manometers,  toename van het volume in de fles, betere beschikbaarheid van vulstations, afschaffen van de trekstang, gebruik van luchtgeïntegreerde computers en betere duikplannen, steeds minder voor doet. Een klein probleem zoals een blazende automaat is veel meer voorkomend en kan met een octopus over links snel uitgroeien tot een noodsituatie en in een noodsituatie gaat per definitie niets goed.

Brevet van onvermogen

Zoals eerder aangegeven betekent een octopus op links ook het verhuizen van de drookpakslang naar rechts. De drookpakslang is nu niet meer te gebruiken als alternatief voor de slang aangesloten op de inflator. Een alternatief minder voor een mogelijk probleem leidt ook hier tot een escalatie naar een catastrofe. Soms moet zelfs de manometer of console naar rechts verhuizen waardoor de gehele configuratie vreemd begint te ogen. Alles is nu anders dan gangbaar in de rest van de wereld.

Beginnende duikers, opgevoed met een octopus op links, merken dit direct als ze op hun vakantieadres een huursetje op hun fles schroeven. Het zit anders met een octopus op rechts en hier zijn ze niet voor opgeleid. Als ze dan toch de set op de hun geleerde manier op de fles proberen te schroeven, zullen de slangen niet netjes lopen. Voor de duikschoolhouder is dit geknutsel een signaal om er een gids of instructeur op te zetten. Je met veel inzet behaalde en duur betaalde NOB CMAS duikbrevet wordt als niets meer gezien dan brevet van onvermogen.

Rechtsdragend nadeel kent ook zijn voordeel. 

De octopus op rechts kent ook een belangrijk nadeel. Bij het geven van lucht moet je de octopus draaien en zit de slag in een onnatuurlijke S-bocht. Het menselijk falen principe gaat hier echter niet op. De vrager heeft een probleem en is mogelijk in paniek. De gever heeft geen probleem. De gever kan zien hoe de automaat in de mond van vrager zit en kan eventueel corrigeren. Het probleem dat een configuratie met octopus op links tracht op te lossen, bestaat dus helemaal niet. Je eigen octopus gebruiken daarentegen, zal bij een octopus op rechts nooit leiden tot een probleem. Alle slangen die rechts uit je eerste trap komen leiden naar een ademautomaat, en beide automaten zijn door de duiker gelijkwaardig te gebruiken.

Alleen maar voordeel?

De technische configuratie van de ademautomaten kent het nadeel van de draai in de slang niet. De slang is zo lang dat de vrager in ongeveer elke positie rond de gever kan ademen. De tweede ademautomaat aan de bungee kan heel makkelijk worden gebruik als er lucht wordt gegeven maar ook als je om wat voor reden dan ook je primaire ademautomaat even kwijt bent. De technische configuratie is dus helemaal niet alleen voor grotduikers. Het kan overal worden gebruikt. Een veel gehoord nadeel dat je voor een technische configuratie van de ademautomaten te gebruiken speciaal moet zijn opgeleid, is onzin.  Tuurlijk, als je helemaal DIR style wilt gaan duiken, met twee flessen, twee eerste trappen, etc etc, , zijn er speciale opleidingen die je het maximale uit je uitrusting en configuratie laten halen. Maar het gebruik van een automaat aan een lange slang en een automaat aan een bungee is niet ingewikkelder dan hier al uitgelegd.

Nog een voordeel van de technische configuratie van de ademautomaten is dat je octopus niet door het stof sleept. Op zich is dit probleem met elke configuratie goed op te lossen. De praktijk leert echter anders en bij een grote meerderheid van de duikers met een configuratie op links of rechts hangt de octopus zo laag dat deze permanent in het stof hangt. Het enige nadeel van de technische configuratie van de ademautomaten is de lange slang zelf. Als je hem niet netjes afklipt, valt je ademautomaat van grote hoogte op de grond bij aan en afdoen van de set.

En de winnaar is…

Ik ben een groot voorstander van de technische configuratie van de ademautomaten voor iedereen. Vanaf de eerste duik direct met een lange slang leren duiken. Zo moeilijk is dat niet en je kan de beginnende duikers beter gelijk iets goede leren als eerst iets wat minder is. De investering is minimaal. Een lange slag, een boldsnap en een stukje bungee. Natuurlijk hoef je niet gelijk twee eerste trappen, een dubbelset en een DUI pak. Dat kan allemaal later als je dieper, kouder, langer of grotten wilt doen.

De verdienstelijke tweede plek…

Op de tweede plek komt de configuratie met de octopus op rechts. Het voordeel dat de duiker kan terugvallen op de eigen set bij een slecht functionerende eerste trap weegt ruim op tegen het nadeel van een draai in de slang bij een veel zeldzamere out of air situatie.

Gediskwalificeerd…

Ronduit levensgevaarlijk is de octopus op links. Schijnveiligheid en alleen geschikt voor een situatie waarbij alles goed gaat. Daarbij geeft deze configuratie een verplichte afhankelijkheid bij elk probleem van een zeer onbetrouwbare factor: de directe aanwezigheid van een buddy. Gebaseerd op de paradigma’s  uit de eerste jaren van het scuba duiken, is de octopus op links niet meer dan een lapmiddel. Een additie op bestaande gebruiken en technieken. Een slappe manier om te voldoen aan nieuwe regels en toch alles bij hetzelfde te houden. Zoals vroeger een vijfde versnelling als overdrive op een bestaande vierversnellingsbak werd geknutseld In plaats van de hele bak opnieuw te ontwerpen. Het gevolg is dat onze uitrusting en opleiding inmiddels vergeven is van volstrekt achterhaalde relikwieën uit lang vervlogen tijden: de snorkel, afwerpbaar lood, de recht-op-en-neer vinslag, de voorgreep reddingsopstijging, onderbelichting van de duiklamp, etc. Maar ook bij de meer technische specialisaties van de NOB vind je dit terug. Geen diepstops en een GF van 0.90 komt vooral voort uit de weigering mee te gaan met de rest van de wereld. Er is zogenaamd niet voldoende wetenschappelijk bewijs om te veranderen. Vreemd, want voor de bestaande gebruiken is nog minder bewijs. Eerder het tegenovergestelde. Er komt steeds meer bewijs dat een te hoge GF (hoger dan 0.70) de oorzaak is van de meeste decompressie ongelukken.

Corrigenda

Ik kan niet anders dan concluderen dat de NOB direct haar verantwoordelijkheid moet nemen en de gehele propaganda voor de octopus op links moet stoppen. Niet alleen dat, alle boeken moeten direct worden voorzien van een corrigendum, eventueel voorzien van stickers die over foutieve plaatje kunnen worden geplakt. Er moeten nieuwe boeken worden geschreven waar deze grove fout direct wordt gecorrigeerd.

Er zal  echter  niet veel gaan gebeuren. Een radicale verschuiving naar nieuwe grondgedachten valt niet te verwachten. Komende tien jaar zitten we vrees ik weer vast aan boeken en uitgangspunten die (steeds) sterk (er) afwijken van de gangbare praktijk in de wereld en bij Calypso. Weer tien jaar voortsukkelen op de paradigma’s van veertig jaar geleden. Misschien moeten we als Calypso eens serieus gaan onderzoeken wat onze alternatieven zijn.