Postscript: afwerpbaar lood, hoe kom je er van af?

PADI-skill-remove-and-replace-weights-300x199
Wie doet dit nog en wAArom?

De geschiedenis van het duiken kun je aflezen van je duikuitrusting. Sommige zaken lijken een duidelijke functie te hebben, maar zijn in feite overbodig. We hebben het nog, maar als je vraagt naar het waarom, blijven slechts situaties over uit lang vervlogen tijden.  Door innovaties in de duikwereld is de functie veranderd of zelfs geheel komen te vervallen. De situatie doet zich simpelweg niet meer voor.

Het is nog niet zo heel lang geleden. Ik zag het laatst nog in de film “ The Deep” uit 1977. Een film waarvoor, maar dat terzijde, 8895 duiken zijn gemaakt. Een piepjonge Nick Nolte dook in deze film slechts met zwembroek, harnas, duikfles en een ademautomaat in het warme water rond Bermuda. Trimvest of wing waren nog niet uitgevonden. Duiken was voor straf rokende, whisky drinkende stoere gasten met veel borsthaar zoals Nick Nolte en Sean Connery (Thunderball) of hun sexy tegenspeelsters (die overigens voor het duiken volstonden met een borstig doorschijnend t-shirtje).

Minimalisme in The Deep
Minimalisme in The Deep

Maar eigenlijk heb je ook niet meer nodig als je bereid bent om slechts gekleed in een speedo te gaan duiken in tropisch water. Een octopus wellicht. Met de juiste fles heb je op alle diepte een gelijk neutraal drijfvermogen. Het trimmen op de longen is meer dan voldoende voor een perfecte trim en het lichter worden van de duikfles te compenseren. Een oude techniek die je prima in het zwembad kan simuleren door gewoon je trimvest helemaal leeg te maken.

De invloed van het duikpak

In Nederland hebben we echter meer nodig dan een speedo. Zelfs op de warmste dagen is het met een speedo slechts een paar minuten uit te houden. Toen de eerste neopreen pakken op de markt kwamen, kon ook in Nederland goed worden gedoken maar ontstond er ook een probleem. De pakken isoleren door kleine luchtbelletjes in het materiaal. Neopreen heeft enorme isolerende eigenschappen, maar ook enorme drijvende eigenschappen. Ter compensatie moet veel lood worden meegenomen. Zodra je afdaalt, zal de lucht in het pak worden samengeperst en neemt het drijfvermogen af. Hoe verder je afdaalt, hoe verder het drijfvermogen afneemt. Tot het moment dat je dit niet meer met je longen kan compenseren. Stevig zwemmen om weer naar boven te komen, tot het punt dat het pak weer voldoende drijfvermogen had. Hoe meer neopreen je meenam (kouder water), hoe meer lood en hoe sterker het effect.

Belangrijk verschil met het duiken van nu is dat er werd gedoken met een continu (sterk) negatief drijfvermogen. Afwerpbaar lood was een absolute vereiste. Het was vaak de enige manier om bij  problemen naar boven te komen… en kramp was al een probleem.

De introductie van het (trim)vest

AquaLung slabbetjes
AquaLung slabbetjes

Een (reddings-) vestje dat je onderwater met de mond kan opblazen bood enige uitkomst. Deze vestjes waren voorzien van CO2 patronen. Het roemruchte slabbetje was geboren. Later zijn de slabbetjes gekoppeld aan de duikfles voor hun lucht. Bijkomend voordeel van het slabbetje is dat ze het hoofd van de duiker net bovenwater kan houden in geval van nood of bewusteloosheid. Voor trim waren ze eigenlijk niet geschikt.  Er werd nog steeds “negatief”  gedoken. Afwerpbaar lood bleef van levensbelang, zowel onderwater als aan de oppervlakte. Het drijfvermogen was te beperkt.

In 1985 verscheen het eerste vest op de markt dat lijkt op de vesten die we nu nog zien. In 1985 verscheen trouwens ook de eerste wing. Vesten en wings kunnen een veel groter drijfvermogen creëren waardoor zeker aan de oppervlakte veel comfortabeler kan worden gezwommen. Door een betere verdeling van lucht kan nu ook onderwater veel beter worden getrimd waardoor relatief eenvoudig op de recreatieve dieptes een neutraal  en gebalanceerd drijfvermogen kan worden bereikt. Er kwam nu ook een tweede manier om boven te komen en te blijven in geval van nood. Naast het afwerpen van lood, kon nu ook het vest gecontroleerd worden opgeblazen. Het drijfvermogen is ruim voldoende om ook met lood om, comfortabel te drijven. En eigenlijk was er zelfs een derde. Omdat er nu continu met neutraal drijfvermogen werd gedoken is een kleine opstijging voldoende op positief te geraken. Dit natuurlijk alleen zolang je vest functioneert en je voldoende lucht hebt. Afwerpbaar lood was nog steeds van levensbelang, echter de kans dat een situatie zich voordeed dat het afwerpen van lood de enige oplossing was, was sterk afgenomen.

Nu kwam ook een nadeel van afwerpbaar lood naar boven. Mocht je onbedoeld lood verliezen, mondde dit uit in een oncontroleerbare opstijging.

Drijfvermogen in het nu

Tegenwoordig worden de natpakken gemaakt van compressed neopreen of neopreen dat zich minder laat samendrukken. Dit geeft minder verlies aan drijfvermogen op diepte.

Soft lood en pockets
Soft lood en pockets

De hoeveelheid lucht die onderwater moet worden gecompenseerd is hierdoor afgenomen. Je compenseert voornamelijk, net als in de Nick Nolte Speedo-tijd,  je lichter wordende fles. Lood is nog steeds nodig. In combinatie met betere vesten hoef je, als je goed bent uitgelood, nauwelijks meer te compenseren. Je duikt nu continu “neutraal” in plaats van “ negatief”. Zodra je een beetje opstijgt, wordt je drijfvermogen al positief door de uitzettende lucht in je pak en vest. In plaats van naar boven zwemmen, moet je nu ontluchten. Trilaminaat droogpakduikers compenseren eigenlijk alleen de “squeeze”  in hun droogpak. Bij een normale duik, als een goed uitgelode trilaminaatduiker met volle flessen al zijn lucht uit zijn pak en vest/wing laat ontsnappen, is de duiker nog steeds eenvoudig van de bodem te halen. Tenzij er hele stomme dingen gedaan zijn (veel te veel lood mee, slechte opleiding, geen ervaring, sterk verouderd materiaal) is er geen afwerpbaar lood meer nodig.

Het afwerpbaar lood is een veiligheidsventiel geworden dat je onderwater eigenlijk niet meer wilt gebruiken.  Zodra je het lood afwerpt, ga je nu immers van “neutraal” naar “oncontroleerbaar positief”. Je komt tot je enkels het water uit. De situatie dat een duiker met geen mogelijkheid meer van de bodem te krijgen is, doet zich niet meer voor.  Sommige duikers kiezen er nu ook voor om helemaal geen afwerpbaar lood meer te hebben of het lood zo over de uitrusting te verdelen dat het afwerpbare deel slechts een klein percentage is. Als er geen voordeel meer is van het afwerpen van lood, blijft er slechts het nadeel, de kans het lood onbedoeld te verliezen, over.

Afwerpbaar lood: hoe komen er van af?

Nick Nolte in 70's duikpak
Nick Nolte in 70’s duikpak

En toch, ondanks meer dan 40 jaar innovaties, brullen bijna alle duikorganisaties nog steeds dat al het lood afwerpbaar moet zijn. Een veiligheidsmaatregel gebaseerd op een paradigma uit lang vervlogen tijden. Niemand weet meer waarom en de mallotige…

O, wacht, de bel gaat. Ik moet stoppen. Nick Nolte zou langs komen om samen whisky te drinken en straf veel sigaretten te roken. Even mijn borsthaar opkammen en ik ben er klaar voor.